Istorijat

 

Naseljeno mesto Iđoš ( mađ. Tiszahegyes) nalazi se u regionu Severni Banat, 12 kilometara udaljeno od Kikinde, na magistralnom putu Beograd – Čoka – Subotica.

  • Nastanak: prvi pomen naselja na mestu današnjeg sela Iđoša, datira još iz perioda praistorije (nekih 5000 godina p.n.e.), kada je stanovništvo živelo u zemunicama i jamama, koje su kopali u zemlji, a bavili su se zemljoradnjom, lovom i ribolovom (pored tog mesta bio je rit).

Tokom istorije naselje danas poznato pod imenom Iđoš, je dosta često menjalo ime. Jotoš, Gradište, Velika Berčulja, Budžak, Moronja… samo su neka od imena. Prvi pomen: zvanično mesto Iđoš pomenuto je 1339 godine, ali pod imenom Heđeš Haz (mađ. hegyes– bregovit, brdovit i ház (kuća), jer u seoskom ataru ima više bregova, takozvanih humki. Selo je pomenuo mađarski kralj Robert Karolj ( Karlo I Robert Anžujski), koji vlada od 1301 do 1342, koji tom prilikom taj posed daje Mikošfi Balintu. Od 1433-1442 posed pripada porodici Hađmaši. 1458 kralj Matija Korvin Hunjadi (1458-1490) posed daruje Silađi Mihalju, nakon čije smrti posed dobija Tamiški išpan (župan) Kiniži Pal, koji na njemu gradi zamak (zamak je propao prilikom pljačkaškog pohoda Bali-bega Jahjapašića 1521 godine). 1489 godine Kiniži Pal prodaje posed, selo i pustaru Harasti Ferencu. Nakon njegove smrti posed ponovo dolazi u ruke porodice Heđmaši i ona ga poseduje do 1561 godine, kada mađarski kralj Ferdinand I Habzburški (1526-1564), zbog izdaje oduzima posed Hađmeši Krištofu i daje ga Kerečenji Laslu, kapetanu grada Đula (u današnjoj Mađarskoj).

Selo se ponovo spominje sredinom XVII veka kao naseljeno mesto u posedu Erdelji Ištvana. Za vreme turske okupacije selo je poznato pod imenom Idioš. Poznato je da su stanovnici tog mesta bili Srbi, koji su u njemu ostali i nakon proterivanja Turaka.

1717 godine selo koje tada broji samo 6 srpskih kuća je priključeno Bečkerečkom okrugu. 1739 godine, kao najveći posednik pominje se baron Ivan Bajić.

5 maja 1751 godine nove vlasti su odredile da se selo naseli pomoriškim srpskim graničarima ( dolaze sa severa oko reke Moriš), a sa Srbima u selo dolaze i Mađari, međutim oni ga kasnije i napuštaju i osnivaju selo Pade, tako da selo ostaje većinom srpsko. Današnji stanovnici Iđoša mahom su potomci nekadašnjih graničara.

1787 godine u selu je podignuta crkva, a 1851 godine crkva je renovirana i dobija nov toranj.

       1864      godine osnovana je prva škola,koja se nalazi u crkvenoj kući, a nastava se izvodi na srpskom jeziku.

1876 godine opština osniva drugu, a 1887 crkva osniva treću školu koja je brojala između 80 do 100 učenika (učitelj se zvao Arkadije Tatarović)

Nastava se držala na srpskom jeziku. Tokom svoje istorije škola u Iđošu nije oduvek nosila svoje sadašnje ime.

U periodu od osnivanja do 1919 godine, škola nosi ime Osovna škola Tisa Hiđoš

Od 1919 do 1952 godine ime škole bilo je Osnovna državna škola Iđoš.

Od školske 1952/53 škola dobija svoj sadašnji naziv “Milivoj Omorac” po svom učitelju i jednom od prvih antifašista u selu.

Sam Milivoj Omorac je rođen 9 februara 1909 godine u Vršcu u zanatlijskoj porodici. Sa šest godina je ostao bez oca koji je poginuo u Prvom svetskom ratu. U rodnom gradu je završio osnovnu školu, nižu gimnazju i učiteljsku školu 1927 godine. Od 1934 do 1938 godine radio je u selu Stajićevo kod Zrenjanina, a odatle je augusta 1938 godine sa suprugom Milicom i sinom Dušanom premešten u Iđoš. Po izbijanju Drugog svetskog rata 1941 godine, u selu počinje da organizuje narodno-oslobodilački pokret, ali ubrzo biva uhapšen, a oktobra 1941 godinestreljan je na Simićevom salašu, gde je i sahranjen u zajedničkoj grobnici.

Nastava u školi trajala je i za vreme Drugog svetskog rata, naravno na srpskom jeziku, o čemu nam svedoče dnevnici i upisnice đaka iz tog perioda. 1979 godine svečano je otvorena nova školska zgrada, u kojoj se nastava odvija i dan danas. Tokom vremena seoska škola se nije oduvek nalazila na samo jednom mestu kao danas, već je bila podeljena na više lokacija. Tih lokacija bilo je ukupno 5: na sadašnjem mestu (stara zgrada), u Vatrogasnom domu (kod krsta), kod drvare, u Zadružnom domu i na uglu ulica Milivoja Omorca i Đure Jakšića. Na poslednjoj lokacija nije se nalazila škola, već zabavište koje se tada zvalo OVODA.

I sama zgrada u kojoj se danas nalazi škola, menjala je izgled , jer je od završetka Drugog svetskog rata dva puta renovirana i sagrađena je fiskulturna sala. I na kraju škola je dva puta menjala i datum kojim se obeležava dan škole. Do 1970 godine kao dan škole obeležavao se 9 februar po datumu rođenja samog Milivoja Omorca, čije ime škola nosi, a nakon toga za dan škole uzet je 6 oktobar, kao dan oslobođenja sela.

Po nacionalnoj strukturi je 98 odsto srpsko. Stanovništvo se uglavnom bavi poljoprivredom, a oko 500 žitelja zaposleno je u Iđošu i u Kikindi. Kroz naselje, tačnije u svim ulicama, izgrađeno je 12 kilometara tvrdog puta, a povezani smo i sa mokrinskim atarom putem dužine od 6,5 kilometara.

Selo ima: Dom kulture, Osnovnu školu, Vatrogasni dom, Poštu, zdravstvenu stanicu, zubnu ambulantu, apoteku, veterinarsku stanicu, benzinsku pumpu, mlin, crkvu i lovački dom. Aktivno rade: KPD “Milivoj Omorac”, Udruženje frulaša, Aktiv žena, Lovačko društvo, Vatrogasno društvo, Udruženje vinara i vinogradara “Šasla”, Udruženje penzionera i invalida. Tokom godine tradicionalno se organizuju manifestacije kulturno-zabavnog i sportskog karaktera i to: Velika revija borilačkih veština, Sabor frulaša, KZP “Hajdemo na bubalice”, Dani preobraženja (dani sela) i niz turnira u malom i velikom fudbalu i rukometu. Iđoš ima i bogatu sportsku tradiciju. U selu trenutno egzistiraju KBK “Arena” (kik boks, savate, tekvondo i kung fu), fudbalski klub “Borac” i rukometni klub “Partizan”. Selo poseduje i dva dobro uređena i funkcionalna sportska stadiona (fudbalski i rukometni). Povodom Dana Škole – 6. Oktobra

Danas, početkom oktobra je pravi momenat da se podsetimo rada Milivoja Omorca, po kome naša škola nosi ime. Milivoj Omorac, je zajedno sa Vladom Bajkinom, bio jedan od prvih javno deklarisanih antifašista u Iđošu. On je otvorio jednu od prvih radničkih biblioteka u Iđošu, držao je čitav niz predavanja Iđošanima. Kao Banaćanin, uvek je težio pravdi i miru, i Iđoš mu se odužio posle rata davanjem imena svojoj jedinoj, tj. našoj školi. Milivoj Omorac je jedna od prvih žrtava nemačkog nacizma u Kikindskom kraju i trebalo bi da pamtimo ime ovog antifašiste. Naša škola svakog 6. oktobra obeležava ovaj dan i zato treba znati značaj antifašizma, jer je to osnovna evropska vrednost. Banat i Iđoš će uvek pamtiti stradanje žrtava u Drugom svetskom ratu, a Vojvodina se izgrađuje kao moderno društvo i kao društvo znanja, koje neguje kulturu sećanja.

Narod koji pamti ima budućnost ! 6. oktobra 2013. tekst pročitao učenik Marko Svirčev ( V b )